حدیث هفتم از اربعین نووی

از ابورقیه تمیم بن اوس داری رضوان الله عنه روایت است که پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم سه بار فرمودند:

الدِّينُ النَّصِيحَةُ 
 (دین خیرخواهی و اخلاص است) 

گفتیم: برای چه کسی ای رسولِ خدا؟

فرمودند:لِلَّهِ وَلِكِتَابِهِ وَلِرَسُولِهِ وَلِأَئِمَّةِ الْمُسْلِمِينَ وَعَامَّتِهِمْ [رواه مسلم]

 برای الله، کتابِ او، پیامبرِ او، پیشوایانِ مسلمانان و عمومِ آنان 

📖 واژه‌شناسی حدیث

 * الدین: آیین و شریعتِ مقدسِ اسلام.

 * النصيحة: پاک ساختنِ دل از نیرنگ و بدخواهی نسبت به دیگران، یا گفتار و رفتاری که به صلاح دعوت کند و از فساد بازدارد.

 * الدين النصيحة: قوام، مدار و ستونِ اصلیِ دین بر خیرخواهی و اخلاص استوار است.

 * لله: ایمانِ راستین به الله و صفاتِ حسنای او، و منزه دانستنِ ذاتِ الهی از هرگونه عیب و نقص.

 * ولكتابه: ایمان به قرآنِ کریم، فهمِ معانی، عمل به احکام و تلاوتِ همراه با تدبرِ آن در شب و روز.

 * ولرسوله: تصدیقِ پیامبر، پیروی از سنت، فرمان‌بری از دستورها، دوری از نهی‌شده‌ها و محبتِ ایشان، اهل‌بیت و اصحابشان.

 * ولأئمة المسلمين: اطاعت از آنان در غیر گناه، یاریِ آنان در راهِ حق، و یادآوری و تذکرِ محترمانه به آنان هنگامِ غفلت و فراموشی.

 * وعامتهم: راهنماییِ مردم به سوی رستگاری، یاریِ آنان در کارِ خیر، بازداشتنِ آنان از بدی و دفعِ آزار از ایشان در حدِ توان.
 

💡 شرح حدیث

پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم به ما خبر می‌دهند که آیینِ راستینِ اسلام ما را به اخلاص و خیرخواهی فرمان داده است؛ به اینکه به یگانگیِ الله اقرار کرده، او را از هر نقصی پاک دانسته و به صفاتِ کمال متصف سازیم؛ باور داشته باشیم که قرآن کلامِ نازل‌شدهٔ اوست نه مخلوق، به محکماتش عمل کرده و به متشابهاتش ایمان آوریم؛ پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم را در آنچه آورده تصدیق کرده، دستورهایش را بکار بندیم و از نهی‌شده‌هایش دوری گزینیم؛ نسبت به پیشوایانِ مسلمانان خیرخواه باشیم و آنان را در حق یاری داده، بر آنچه آگاه نیستند راهنمایی کنیم و هنگامِ غفلت یادآورشان شویم؛ و نسبت به عمومِ مسلمانان خیرخواه بوده، آنان را به سوی حق هدایت کنیم، در حدِ توان آزار را از آنان دور سازیم، امر به معروف و نهی از منکر کنیم و جامع‌ترین ملاکِ خیرخواهی این است که آنچه را برای خود می‌پسندیم، برای آنان نیز بپسندیم.
 

📌 آموزه‌های حدیث

۱. خیرخواهی رکن و حقیقتِ دین است و دین علاوه بر گفتار، بر رفتار و عمل نیز اطلاق می‌شود.

۲. نصیحت و امر به معروف فرضِ کفایه است؛ اگر گروهی آن را انجام دهند، از دوشِ دیگران برداشته می‌شود.

۳. نصیحت در حدِ توان واجب است، به شرطی که ناصح بداند نصیحتش پذیرفته می‌شود و خود از آسیب و خطر در امان است؛ اما اگر بیمِ آزار بر خود داشته باشد، تکلیفی متوجه او نیست.

۴. حقیقتِ نصیحت، ادای واجبات و مستحباتِ الهی در ۵ محورِ ذکرشده در حدیث است:

 * خیرخواهی برای خدا: بزرگداشتِ فرمانِ الهی، مهربانی با بندگان، دعوت به ایمان، نفیِ شرک و اخلاص در تمامِ عبادات.

 * خیرخواهی برای قرآن: ایمان به آن، پاسداری از حریمِ قرآن، پند گرفتن از اندرزهایش، اندیشه در شگفتی‌هایش و نشرِ علومِ آن.

 * خیرخواهی برای پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم : ایمان به ایشان، محبت، پیروی، پاسداری از سنت، دوستی با دوستانش، دشمنی با دشمنانش و نشرِ شریعتش.

 * خیرخواهی برای پیشوایان: همراهیِ آنان در حق، اطاعت در امورِ پسندیده ، و تذکر و یادآوری با نرمی، لطف و شایسته‌ترین روش‌ها.

 * خیرخواهی برای عمومِ مسلمانان: دوست داشتنِ خیر برای آنان، آموزش به نادانان، راهنماییِ گمراهان، احسان و پرهیز از آزارِ آنان.

   ۵. تصریح بر حقِ قرآن، پیامبر و بندگان با اینکه همگی در حقِ الله ریشه دارند برای تأکید بر اهمیتِ ویژهٔ آن‌هاست.

   ۶. دین، هم عبادت است و هم معامله و اخلاق در رفتار با دیگران.

در پایان… خیرخواهی و نصیحت را به منش و الگوی زندگیِ خود در رابطه با الله، رسول و مسلمانان تبدیل کن؛ چرا که از والاترین شعائرِ این آیین است. از الله متعال مسئلت داریم که به ما و شما اخلاص در خیرخواهی را روزی فرماید.

وَصَلَّى اللهُ وَسَلَّمَ عَلَى النَّبِيِّ مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ.

آیا از این نکتهٔ علمی بهره بردید؟ در بخش نظرات با ما در میان بگذارید. 🌱

و این فایده را با عزیزانتان به اشتراک بگذارید، چرا که راهنمایی‌کننده به کار خیر، مانند انجام‌دهندهٔ آن است.